Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Łamiblog - Blog Marka Penszko Łamiblog - Blog Marka Penszko Łamiblog - Blog Marka Penszko

14.02.2012
wtorek

Dosyć szarości

14 lutego 2012, wtorek,

Dwa wyrazy, różniące się tylko jedną literą, to metagramy. Na przykład: KROPKA i KROPLA lub KROPKA i KROMKA albo SŁOWA i – GŁOWA lub SŁAWA lub SŁOMA.
Przynajmniej kilka wyrazów (różnych), tworzących ciąg, z których każde dwa kolejne są metagramami, to metamorfoza, np. KROPKA- KROMKA-KRYMKA-KRYSKA-KRESKA-TRESKA-TROSKA-TROJKA-TRÓJKA (chyba koniec). Ściślej nazwa powinna brzmieć „metagramofroza”, ale byłaby dziwna i przydługa.

Przypomnę, bo już o tym kiedyś pisałem, że zabawę w tworzenie metamorfoz, których początek i koniec jest podany, wymyślił Lewis Carroll (ten od Alicji w krainie czarów). Pierwsze zadania, nazwane Doublets, pojawiały się w roku 1879 na łamach popularnego angielskiego tygodnika Vanity Fair. Jedno z nich polegało np. na „wyciągnięciu” zieleni z trawy, czyli zamianie GRASS w GREEN. Proces początkowo wymagał 7 etapów przejściowych (-CRASS-CRESS-TRESS-TREES-FREES-FREED-GREED-), później został znacznie skrócony dzięki trudniejszym słowom (-GRAYS-GREYS-GREES-).

Trudno w to uwierzyć, ale zbiorek zadań z dubletami Carrolla prawie dorównał w wiktoriańskiej Anglii popularnością Alicji w krainie czarów. Do roku 1885 ukazało się kilka wydań, każde następne znacznie obszerniejsze. Potem zabawa odradzała się tu i ówdzie co parę lat i przetrwała w dobrej formie do dziś – mimo ograniczeń, z którymi miłośnicy słownych gierek próbowali sobie jakoś radzić. Ograniczeniem jest przede wszystkim długość słów, praktycznie sprawdzają się tylko krótkie – zazwyczaj 4- lub 5-literowe; 6-literowe, które da się połączyć za pośrednictwem kilku innych, to białe kruki. Dlatego dublety są najpopularniejsze w angielskim, znacznie bogatszym w krótkie wyrazy niż jakikolwiek inny język. Wypada także pamiętać o tym, co stanowi przynajmniej połowę uroku tej zabawy – w metamorfozie powinna występować jakaś zależność między desygnatami słów początkowego i końcowego. W żadnym języku ten warunek nie jest spełniony tak idealnie jak w angielskim, co widać po dużej liczbie przykładów wysokiej klasy. Oto kilka sztandarowych: APE-MAN, COLD-WARM, HARD-EASY, HATE-LOVE,  HEAD-TAIL, LEAD-GOLD, POOR-RICH, BLACK-WHITE, TEARS-SMILE.

Po polsku nie sposób potwierdzić teorii Darwina, dokonać transmutacji, zmienić miłości w nienawiść, szybko się wzbogacić ani zrealizować innych odpowiedników angielskich metamorfoz. Można natomiast – i to są chyba najlepsze, jeśli chodzi o sensowność, znane mi polskie przykłady – zrobić z WODY WINO (4 słowa przejściowe), przetrwać od ZIMY do LATA (7), dotrzeć do METY po BIEGU (5) i trafić KULĄ w PŁOT (6). Liczby „przejściówek” dotyczą oczywiście krzyżówkowego warunku, że wszystkie słowa są rzeczownikami pospolitymi w pierwszym przypadku, co także ogranicza zabawę.

Nic dziwnego, że z powodu ograniczeń w większości języków doszło do mezaliansu, czyli pożeniono metamorfozę z anagramem – na każdym etapie jedna litera jest zmieniana, po czym wszystkie są przestawiane; bywa też (tak zwykle „wędrują” Francuzi), że można dodać lub ująć literę, czyli przejść od słowa krótszego do dłuższego albo na odwrót. Podobne zabiegi są jak zastępowanie markowego produktu podróbką. Przyrównałbym je do umieszczania tzw. „protez literowych” w rebusach. Tymczasem w językach fleksyjnych, a takim jest przede wszystkim polski, aż się prosi, aby skorzystać z reguł skrablowych, czyli dopuścić jako przejściowe wszystkie części mowy we wszystkich formach gramatycznych – oczywiście z pominięciem nazw własnych. Teraz zakres możliwości bardzo się poszerzy (z pożytkiem dla walorów edukacyjnych zabawy) i uda się połączyć wiele par słów mających się ku sobie, ale jak dotąd bezskutecznie. Uda się także skrócić metamorfozy utworzone w starym stylu. Na przykład, po staremu od ZIMY do LATA szło się tak:

ZIMA
SIMA
SUMA
DUMA
DAMA
DATA
TATA
TATO
LATO

Po nowemu droga staje się najkrótszą z możliwych:

ZIMA
ZIMO
LIMO
LAMO
LATO

Proponuję, jako zadanie domowe, zmienić na modłę skrablową OWCĘ w WILKA w minimalnej liczbie kroków. W wersji tradycyjnej zmiana nie jest możliwa.

Na koniec wrócę na początek, czyli do zagadkowego tytułu tego wpisu. Stanowi on wyrażenie metagramowe: postulat zerwania z szarością zmieni się w inny, równie sensowny i niebanalny, jeśli w pierwszym słowie zastąpić literę „s” inną literą, a w drugim zmienić literę „z” . Autorem tej perełki jest Wisa46.

Komentarze z prawidłowymi rozwiązaniami uwalniane są wieczorem w przeddzień kolejnego wpisu. Wpisy pojawiają się co 3-4 dni.

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 15

Dodaj komentarz »
  1. Ciekawe, jak wyglądają metamorfozy w języku japońskim 🙂

    Wiem, że Japończycy bawią się w metamorfozy po angielsku w ramach nauki języka. Japońskich przykładów nie widziałem, choć teoretycznie są możliwe jak krzyżówki; można by zmieniać sylaby. Nie wiem, co jest przeszkodą, że ta zabawa im nie podchodzi.
    mp

  2. WILK – WALK – WALA – WARA – WGRA – OGRA – OJRA – OJCA – OWCA
    wilk
    walk od walka
    wala od wal
    wara od war (jednostka mocy elektrycznej lub precz od tego)
    wgra od wgrać
    ogra od ograć (lub ogr bajkowy)
    ojra (okrzyk w tańcu)
    ojca od ojciec
    owca
    Dożyć starości (pewnie się nie uda, choć moja córka twierdzi, że wszyscy 50+ to stare wapno)

  3. zima – lima – lama – lata – lato
    lima – limeta krzew cytrusowy
    lama – zwierzę
    lata – (latka lecą, od rok)
    To przejście nie jest krótsze, ale są w nim same rzeczowniki, co prawda jeden w liczbie mnogiej.

  4. Reklama
    Polityka_blog_komentarze_rec_mobile
    Polityka_blog_komentarze_rec_desktop
  5. WODA – WADA – WAZA – WIZA – WINA – WINO (wszystkie słowa zaczynają się na taką samą literę)
    BIEG – BIEL – BILL – BILA – BELA – BETA – META (wszystkie słowa przejściowe zaczynają się na taką samą literę)
    bill – projekt ustawy USA
    KULA – KULT – KILT – KIAT – PIAT – PŁAT – PŁOT
    kiat – jednostka monetarna Birmy
    piat – brytyjski granatnik

  6. postulat łatwy – dożyć starości

  7. Gdyby można było powędrować jak Francuzi oraz oprócz metagramorfozy zastosować metasemantykofozę to bym zrobił tak: owca łowca wilk (bo wilk to przecież łowca). Ale niestety to niedobre rozwiązanie… myślę dalej…

  8. OWCA
    OWCE
    ORCE
    ORZE
    ORZĄ
    OAZĄ
    WAZĄ
    WALĄ
    WALK
    WILK
    8 przejsciowek
    a

  9. OWCA-OWCE-WIEC-WIEK-WILK

  10. Do ciągu zaczynającego się od KROPKA można dołączyć jeszcze słowo TRÓJCA (święta).

  11. gdyby nie warunek o nieużywaniu nazw własnych podałbym takie rozwiązanie:
    owca obca obła orła orka Olka Olza oaza baza baca maca masa kasa kosa rosa rola wola wolą walą walk wilk

  12. Rozumując analitycznie cała trudność powyższego zadania sprowadza się do znalezienia słowa, które pozwala pierwszej literze w słowie owca przemienić się z samogłoski na spółgłoskę… Do wilka dojść już nietrudno na bardzo wiele sposobów. Ale jak owcę przemienić np. w oazę bez użycia nazw własnych? Albo inaczej: jakie inne słowo pozwala na „krytyczne” przejście?

  13. w takim razie może być jeszcze tak, ale niestety kroków jest więcej niż 5 w przejściu od owcy do oazy: owca obca obła orła orka orką orzą oazą oaza baza baca taca kaca kasa kosa rosa rola wola wolę walę walk wilk

  14. Gps E:
    … baca taca kaca… ?
    a może:
    baca kaca ?

  15. Do Wiąz: zgadza się, od oazy do wilka można przejść na wiele sposobów i nie poświęciłem temu zbyt wiele uwagi, bardziej mnie zastanawia dlaczego nie wpadłem na orce orze skoro znalazłem słowo orze… 😉

  16. A najbardziej mnie martwi, że wczoraj zostały uwolnione komentarze, 8:00 już dawno temu wybiła, a tu jeszcze nie ma nowej zagadki… Ale może to dobrze 🙂 dzisiaj, inaczej niż zazwyczaj, najpierw wykonam wszystkie zadania w pracy, a potem porozwiązuję zagadki 🙂

css.php